سلطان محمد مطربي سمرقندي
27
تذكرة الشعراء ( فارسي )
پيشگفتار زندگينامهء مطربى سمرقندى سلطان محمد مطربى اصم سمرقندى ( 966 - 1040 ق / 1558 يا 1559 - 1630 يا 1631 م ) اديب ، شاعر و تذكرهنويس تاجيك ماوراء النهر و متخلص به « مطربى » . در منابع تاريخى و تذكرهها اطّلاعات اندكى دربارهء زندگى مطربى به چشم مىخورد ، زيرا يا اصولا به نام و تذكرهء وى نپرداختهاند و يا اگر نامى از او بردهاند ، مطالب كوتاه و مختصرى ارائه كردهاند و تنها نويسندگان معاصر ، گزارش نسبتا خوبى از زندگانى وى دادهاند ، ولى خود مطربى در آثارش گهگاه و به مناسبتهاى مختلف مطالبى دربارهء نام ، نسب ، زادگاه ، زندگانى ، اساتيد ، شاگردان ، دوستان ، مسافرتها و روابط ادبى و اجتماعى خود ، ذكر كرده و بدينوسيله گوشههايى از زندگانى خويش را روشن كرده است و اين مقال ، در مرحلهء نخست ، بازسازى زندگانى و شرححال مطربى ، از روى گفتههاى خود وى در آثارش مىباشد كه با مطالعهء دقيق و سطربهسطر دو اثر او : تذكرة الشعرا و خاطرات است و از خلال اين دو اثر ، آنچه را كه مطربى راجع به شرححال خود ، اساتيد ، شاگردان و روابطش با سلاطين و درباريان در ماوراء النهر و هند ، بيان كرده و نوشته ، دقيقا استخراج شده و هيچ نكتهاى را از قلم نينداختهايم و در مرحلهء دوم مطالبى برگرفته از گفتههاى كسانى است كه كتاب ديگر مطربى يعنى : نسخهء زيباى جهانگير ، را ديدهاند و آنچه را مطربى از شرححال خود در آن تذكره بيان كرده و آورده است ، از آن كتاب استخراج نمودهاند و ما در اين مقال به واسطه از آنان نقل كردهايم و در مرحلهء سوم ، استفاده از گزارشهاى مختصرى است كه در تذكرههاى مختلف ، دائرة المعارفها ، دانشنامهها